su arıtma cihazı fiyatları ve ortacag felsefem en güzel bilgileri yazan su arıtma cihazı fiyatları diyokri duyabilir ve yaratıcı Tann’nın emri üzerine ölümden sonra bedenle birleşebilir. Bunun ispatını vermeyi görev bilmiyorum, ama Kutsal Metin otoritesinden ve mucizelerden dolayı bu şeylere -başka pek çok şey gibi- imanımızdan dolayı inanmamız gerektiğini düşünüyorum. Zaten imanımız bu yüzden övgüye layıktır, çünkü din âlimleri, aklın ispatlayacağı şeye inanmakta övülecek şey olmadığını öğretiyorlar."
Jean de Jandun, başka bir yerde bize ex nihilo yaratılıştan bahsettiğinde tamamen anlaşılmaz olmasına rağmen buna inanmak gerektiğini söyler. Akıl açısından, belli bir maddeden başlayan bir meydana getirme tarzından başka bir tarz tasavvur edemez. Varlığı yoktan elde eden mutlak bir meydana getiriş idrak edilemez bir şeydir. Zaten pagan filozofların bununla ilgili hiçbir şey bilmediklerini fark edebiliriz: “Bu da şaşırtıcı değildir, çünkü yaratılışı ne algılanır eşyadan yola çıkarak bilebiliriz ne de bunlarla uzlaşan kavramlardan yola çıkarak ispatlayabiliriz. Zaten bu yüzden bütün bilgilerini algılanır eşyayı temel alan nedenlerden elde eden eskiler, bu tür bir meydana getirme tarzını tasavvur edememişlerdir; özellikle de yaratılış nadiren gerçekleşmektedir, hatta sadece bir kez olmuştur ve bu da gerçekleşeli uzun bir zaman olmuştur: praecipue quia raro contingit iste modus, el numquam fuit nişi seme/, et est valde lon-gum tempus praeteritum postquam fuit." Bu alıntıda görmezlikten gelemeyeceğimiz alay, Jean de Jandun’ıan eserlerinde karşılaştığımız endişe verici birçok küçük ifadeye anlam vermemizi sağlar: “Sanırım bu doğrudur, fakat bunu ispatlamasını bilmiyorum; ne mutlu bunu bilenlere: sed demonstrare nescio; gaudeant qui hoc seiunt" Ya da “Tann’nın bunu yapabileceğini söylüyorum; ama nasıl bilemiyorum; Tanrı biliyor; modum lamen nescio; Deus scit.” Demek ki Jean de Jandunün İbn Rûştçülügû dinsel inançsızlığın bilgiççe ifadesidir ve onu da dinsizlerin atası olarak görmek mümkündür.
Jean de Jandunün Louis de Baviere’in sarayına kaçışında siyasal işbirlikçisi ve yoldaşı olan Marsile de Padoue da (ölüm 1336 ile 1343 arasında) Paris’le ders vermiştir; fakat bu kişinin Ibn Rüşıçûlüğü hakkında akıl ve iman arasındaki teorik ayrımın siyaset alanına uygulanmasını önerdiğinden başka bir şey bilmemekteyiz; ki burada bunu dünyevi olanın manevi olandan, yani Kilisenin Devletten kesin ayrılmasına dönüştürmektedir. Dante de. De Monarehia [Monarşi Üzerine] adlı risalesinde buna benzer sonuçlara varmış görünmekledir; fakat Marsile de Padoue’nun durumunda daha çok İbn Rüştçülüğün kendi içinde değil de, siyasal öğretisine yönelik evrensel bir Monarşi için kullanılması söz konusuydu. A>tii şekilde, 1307’den itibaren Pado-ue’da hoca olan, hekim ve filozof Pierre d’Abano için de gerçek bir Ibn Rûştçülük söz konusu değildi. Petrarca’mn tekrar üzerinde duracağımız bir şahitliği sayesinde Ibn
Rüştçü hareketin, XIV. yüzyılın ilk yarısından itibaren İtalya’da en radikal dinsizlik şeklinde yayıldığı da kesindir, öte yandan M. Grabmann sayesinde o dönemde İbn Rüştçülüğe bağlı iki İtalyan üstadın varlığından eminiz. Bunlardan biri astronom ve filozof Taddeo de Parma’dır; bu kişi Bologne’da I321’de De elementis’k (Unsurlar Üzerine] ilgili Questions [SorularI ve aynı şehirde tıp öğrencileri için 1318’de kaleme alınmış Theorica planetarum [Gezegenler Kuramı] adlı eserlerin sahibidir; bildiğimiz Ibn Rüştçü yöntemlere uygun olan Quaestiones de anima'nm da [Ruh Üzerine Sorular] yazarıdır. Akli ruhun bedenin tözsel şekli olup olmadığı ve ona varlık verip vermediği sorununu ele alması gereken Tadeo, şu yöntemi izleyeceğini söylemiştir: İlk önce başkalarının görüşlerini aktaracağım ve bunları çürüteceğim; ikinci olarak da Aristoteles ve Yorumcunun (İbn Rüşt) olduğunu sandığım görüşü aktaracağım; üçüncü olarak da bazı zorlukları bertaraf edeceğim; dördüncü olarak iman açısından katılmamız gereken görüşü anlatacağım (recitando).” Ulaştığı sonuç, yazarının özel inançları üzerindeki İbn Rüştçü duruşa içkin olan kararsızlıkla baş başa bırakmaktadır; “Herkes bu yazılarda, ileri sürerek değil de aktararak (non dixisse asserendo, sed solum recitando) konuştuğumu fark etsin. Olayın hakikati, akli ruhumuzun, yüzyıllar ve yüzyıllar önce kutsanmış olan ilk ilke tarafından yaratılış sayesinden içine aktarılan insan bedeninin tözsel şekli ve içkin mükemmelliği olmasıdır.su arıtma cihazı fiyatları Amin.” Bütün bunlar, hatta son doxologie [Teslis övgüsü] bile İbn Rüştçûdür.
Bu İtalyan İbn Rüştçülerin İkincisi Aristoteles’in yorumcusu Gentile da Cingoli’-nin öğrencisi Angelo d’Arezzo’dur; bu kişi Porphyrios’un Isaguci üzerine ve Aristoteles’in Kategorileri üzerine eserler kaleme almıştır. Angelo’nun, İbn Rüştçülûğûnû mantık risalelerine dahil etmesi -ki hiçbir şey onu buna mecbur bırakmamaktaydı-ilgi çekici bir durumdur. M. Grabmann’ın zikrettiği metinler mümkün aklın bütün insan türü için bir olduğunu savunduğu konusunda tereddüde yer bırakmamaktadır: intellectus possibilis separatur a corpore tamquam perpetuuın a corrupcibili. Tabii onun bu konuda ne düşündüğünü bilemeyiz: secundum intentionem Commentatoris et Aristotelis intellectus est unus numero in onmibus honünibus, iicet hoc sit cotrafidem. Düz anlamda bu cümle, Aristoteles ve İbn Rüşt’ün görüşünün imana ters düştüğü anlamına gelmektedir. Kim buna itiraz edebilirdi? Aynı şekilde Angelo insanların sayısının sonsuz olduğunu tartışırken, bunun Aristoteles’e göre öyle olduğunu söyler; çünkü Filozof âlemin ezeli ve ebedi olduğunu ileri sürmüştür ve dolayısıyla da ne ilk insan olmuştur ne de son insan olacaktır. Fakat hemen peşinden şunu ekler: quia hoc est erroneum et contra fidem, idcirco non teneas
yerine, sadece şu anda varolan insan sayısı için soralım. Bu durumda sorunun görünümü değişir, çünkü Aristoteles fiili sonsuzluğun imkânsız olduğunu ispatlamıştır; demek ki fiili olarak sonsuz sayıda insanın olması imkânsızdır. Yine bir excusatio vul-pina mı? Bu imkânsız değildir, her ne olursa olsun bu bir çıkış yoludur ve bu yol da onun teolojiyle uzlaşmasına imkân veremezdi, çünkü sorunu sınırlı bir süreye sahip, yani yaratılmış bir evren için ortaya koymayı açıkça reddetmektedir. Angelo d’Arezzo’nun filozoflann tezini doğru olarak değil de yanlış olarak sunması da daha da ilgi çekici bir durumdur. Onda da. ünlü “çift hakikat" öğretisini ifade edilmiş ve kabul edilmiş olarak bulamayacağız.
Bu ifadenin işaret ettiği tez. bütün alanlarda seferber olmuştu, hatta etkisini siyasal öğretiler alanına bile yaymıştı. Özellikle Marsile de Padoue’unun ve onunla birlikle Jean de Jandun’un ortak eseri, yani Dejensor pacis (1324), aranabilecek en mükemmel siyasal Ibn Rüştçülük örneğidir. İnsanın iki ayrı gayesinin klasik ayrımından yola çıkan Marsile buna karşılık gelen iki hayat tarzını birbirinden ayırır: Felsefenin öğretilerine göre prenslerin düzenledikleri dünyevi hayat ve Vahiy sayesinde rahiplerin insanları ulaştırdıkları ebedi hayat (l:4, 3 ve 4). Dünyevi hayatın ihtiyaçları, bu gaye için vazgeçilmez olan zanaat ve memur sınıfları sayesinde yerine getirilmektedir. Rahipler de Devlette yerine getirmeleri gereken bir role sahiptirler, fakat filozoflar, ka-nıtlayıcı gerekçelerle bunun nasıl bir rol olduğunu hiçbir zaman ispatlayamamışlar-dır ve apaçık bir neden de görülememektedir: “Bununla beraber bütün halklar bu noktada uzlaştılar, Tann’yı şereflendirmek ve bu asırda veya bir başkasında sağlanacak rahatlık için ona tapmak bir ruhban sınıfı oluşturmak gerekir” (l:5, 10). Gerçekten de dinsel mezheplerin birçoğu öbür dünyada iyilerin mükâfatlandınlacaklanna ve kötülerin de cezalandırılacaklarına söz vermişlerdir. Bu inançlar, kanıtlama olmadan kabul görmüştür (absque demonstratione creduntur), fakat bunlar son derece yararlıdır, çünkü vatandaşları düzgün davranmaya ve toplumsal düzenin menfaatine özel ahlaki kurallara itaate teşvik etmektedirler. Eski filozoflar, bedenlerin dirileceğine ve ebedi hayata inanmıyorlardı, fakat insanları erdemli olmaya ieş\nk etmek için bu öğretiyi icat ve vaaz etmişlerdir (finxerunt et persuaserunt). Zaten onlann ulaşmak isledikleri sonuç da buydu: surgebantque propter haec in communitatibus muhae conten-tiones et injuriae. Ünde pax etiam seu tranquillitas civitatum et vita hominunı suffidens pro statü praesentis saeculi dijficile minus servabatur, quod expositione taliurn Icgum şive sec-tarum sapientes illi Jinaliter intendebant (l;5, 11). İşte tapmakların, kültlerin, bu öğretileri vaazla görevli din âlimleri sınıfının varlık nedeni budur. Bunlar özenle seçilmekteydiler: tutkulardan kurtulmuş, çalışkan, saygı duyulan ve çıkarcı olmayan bir zih-
ORTAÇAĞDA FELSEFE
niyete sahip insanlar. Pagan rahipleri bu şekilde tasvir ettikten sonra Marsile, Yahu-dilerin ve Hıristiyanların mezhepleri dışında bu mezheplerin sahte olduğunu eklemiştir: “Gerçek kutsal görevle -ki bu yalnızca Hıristiyanlarınkidir- bunların aralarındaki farkı sunmak ve toplum içinde kutsal görev sınıfının gerekliliğini göstermek için bunların ibadetlerinden bahsettik." (1:5,13).
Bundan daha açık bir şey olamaz, ilk önce ebedi selamet, bunun yanı sıra sonra da kent idaresi görevini kolaylaştırmak adına, rahipler Incil öğretmek için buradadırlar, Demek ki ruhban kendi gayesini izlediği sürece hiçbir sorun yoktur, fakat dünyevi olana karıştıkları an her şey kötüye gider. Bu barışa zarar veren ve yok eden bir salgın hastalıktır.su arıtma cihazı fiyatları Çünkü Kilise Mesih’in eşidir ve ruhban sınıfım kapsadığı gibi bütün inananları da kapsamaktadır. Rahipler, insanın doğaüstü gayesine ilişkin evrensel yargılama hakkına sahiptirler, fakat dünyevi olanda hiçbir baskı hakkına sahip değildirler. Hekim gibi rahip de bilgi verir, öğüt verir, yapılmasını ister, fakat asla zorlayamaz. Yargılama erkinin dışında zorlama erkine sahip tek hâkim Mesih’tir. Buradan hareketle, ruhbanın erkinin dünyevi erke üstün olduğu sonucu çıkarıldığı doğrudur. Onun daha asil olduğu söylenmiştir ve daha asil olan bir şey daha az asil bir şeyin boyunduruğunun altına giremez. Kuşkusuz, fakat bu sadece Hıristiyan dininde böy-ledir; aslında bu konuda ne biliyoruz? Yürütülen mantığın tümü, Hıristiyan dininin, dinlerin en mükemmeli olduğu varsayımına dayanır ve bize bunu sağlayan sadece imandır: quod tamen sola fide tenemus. Dünyevi olanda müdahale etmesi için her tür otoriteden mahrum bırakılan Kilise doğaüstü ve gelecek hayata hazırlayan şeylerin alanına itilmiştir. Site’ye (Devlet) gelince, zanaatkârlarının sanatına ve filozoflarının öğütlerine göre kendi kendine yönetilmektedir. Hıristiyanlıkla kopuş, bu anda itibaren gerçekleşmiş bir durumdur.
KAYNAKÇA
JEAN DE JUNDUN. — E. Gilson, La doctrme de la double vehte, dans Etudes de philosophie me-dkvale, Strasbourg, 1921, s. 51-75.
MARSİLE DE PADOUE. — C. W. Previte-Orton, The dejensor Paris o/ Marsilius of Padua, Cambridge Universily Press, 1928.
PIETRO D’ABANO. — B. NardI, La teoria dell’anima secondo Pietro d’Abano, Milano, 1921.
İTALYAN IBN RÜŞTÇÜLER. — M. Grabmann, Sludien über den Averroisleıı Taddeo da Parma (ca. 1320), ın MiUelaherliches Geistesleben, cilt 11., s. 239-260; Der Bologneser Averroisi Aııgelo d’Arezzo (ca. 1325), a.g.k., s. 261-271.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder